10_pub.doc

PRZYKŁADOWY ZESTAW ĆWICZEŃ DOSKONALĄCY ANALIZĘ i SYNTEZĘ SŁUCHOWĄ

              Percepcja słuchowa w dużej mierze wpływa na całokształt rozwoju dziecka i jego powodzenia szkolne. Sprawne funkcjonowanie analizatora słuchowego w znacznym stopniu warunkuje osiągnięcie prawidłowego rozwoju mowy ( nadawania i odbioru ) oraz opanowania umiejętności czytania i pisania. Analiza i synteza słuchowa polega na odebraniu bodźca, rozłożeniu go na elementy, następnie złożeniu w całość dźwiękową. Procesy analizy i syntezy dźwiękowej w odróżnieniu od innych operacji percepcyjnych są dla dzieci bardzo trudne ze względu na swój abstrakcyjny charakter.
Trudności w analizie i syntezie wynikają często z faktu, iż:
• wyraz w rozbiciu na poszczególne głoski brzmi inaczej niż w całości;
• scalanie izolowanych głosek daje inny obraz słuchowy danego słowa i utrudnia jego zrozumienie. Procesy analizy i syntezy dźwiękowej są nieustannie obecne w czytaniu i pisaniu, dlatego tak ważne jest poprzedzenie tej nauki, dłuższym okresem ćwiczeń słuchowych.

Wśród ćwiczeń doskonalących percepcję słuchową wyodrębnić można między innymi:

1.                                     Ćwiczenia na materiale bezliterowym:
a - Rozpoznawanie dźwięków i szmerów

b - Odtwarzanie przez dziecko słyszanego rytmu
c - Odtwarzanie struktur dźwiękowych na podstawie układów przestrzennych.

2.                                     Ćwiczenia na materiale literowym:
a - Wyodrębnianie zdań w mowie, słów w zdaniach

b - Wyodrębnianie sylab w słowach

c - Podział wyrazów na sylaby, wyodrębnianie głosek w sylabie

d - Tworzenie wyrazów z sylab.

Wyodrębnianie zdań w mowie

·         słuchanie prostych wypowiedzi do obrazka (np. „To lala. Ona ma smoczek.”); dziecko bierze tyle klocków, ile jest zdań, przy pierwszym klocku dziecko powtarza pierwsze zdanie, przy drugim, drugie zdanie;

Wyodrębnianie wyrazów w zdaniu

·         opisywanie zdaniami dwuwyrazowymi, np. „Słońce świeci.”Dziecko powtarza zdanie, następnie przy pomocy dorosłego określa wyraz pierwszy i drugi, tym samym liczą wyrazy w zdaniu;

·         wyodrębnianie wyrazów w zdaniach trzywyrazowych, np. „Tomek kopie piłkę.” Pomocne dla dziecka jest układanie klocków obrazujących wyrazy, tak więc trzy klocki będą określały trzy wyrazy;

·         dobieranie par wyrazów, których nazwy się rymują, np. tata-mata, loczek-koczek;

Wyodrębnianie sylab w wyrazach

·         śpiewanie prostych piosenek, z wyróżnianiem sylab, np. pa-nie Ja-nie, pa-nie Ja-nie...,w następnym etapie wypowiadamy tekst piosenki bez melodii, podobnie jednak wydzielając sylaby;

·         dzielenie wyrazów na sylaby, rozpoczynamy od wyrazów znanych dziecku, krótkich, np. ma-ma, ta-ta, la-la, O-la;

·         wydzielanie sylab w wyrazach trudniejszych, o bardziej skomplikowanej strukturze, np. lam-pa, ko-tek;

·         łączenie wyrazów z sylab, np. podajemy dziecku dwie sylaby, a jego zadaniem jest odgadnięcie jaki to wyraz: ma-ma, To-mek, wo-da, ka-pu-sta, o-ku-la-ry;

·         dzielenie wyrazów na sylaby z jednoczesnym układaniem klocków lub klaskaniem w dłonie;

·         zabawa w dokończanie wyrazów, podajemy dziecku obrazki, a następnie wypowiadamy pierwszą sylabę, dziecko dopowiada brakującą sylabę i pokazuje właściwy obrazek;

·         zabawa w imiona, wypowiadanie imion na podaną przez dorosłego sylabę;

·         rozpoznawanie miejsca określonej sylaby w wyrazie, np. kładziemy przed dzieckiem zbiór obrazków, wśród nich są nazwy, w których występuje sylaba „ma”, dziecko sprawdza, w jakim miejscu występuje ta sylaba: na początku, na końcu czy w środku, i odpowiednio je segreguje;

·         zabawy sylabami: loteryjki sylabowe, domina sylabowe;

Rozpoznawanie i wyodrębnianie głosek z wyrazów

·         rozpoznawanie i wyodrębnianie głosek w nagłosie (na początku wyrazu); zaczynamy od wyrazów, w których pierwszą głoskę słychać wyraźnie i można ją samodzielnie wyodrębnić od pozostałych, np. o-set, o-kulary, k-locki, k-reda, d-rabina;

·         rozpoznawanie i wyodrębnianie głosek w wygłosie (na końcu wyrazu); Jaką głoskę słyszysz na samym końcu wyrazu?

·         wskazywanie, wyszukiwanie i grupowanie obrazków, których nazwy zaczynają się wskazaną głoską, np. pokaż mi obrazek na głoskę „k”, s„”, „a”;

·         wydzielanie pierwszej głoski z nazwy obrazka, rozkładamy przed dzieckiem obrazki, wskazujemy jeden wybrzmiewając jego nazwę, dziecko ma podać pierwszą głoskę;

·         zabawa: płynie okręt załadowany towarami na głoskę, np. „a”; za każdy prawidłowo podany wyraz dziecko otrzymuje punkt, gdy wyczerpią nam się wyrazy lub przedmioty, wówczas zmieniamy głoskę;

·         wymyślanie wyrazów zaczynających się na określoną głoskę, np.. na głoskę „b” - bocian, babcia, bratek;

·         rozpoznawanie i wskazywanie ostatniej głoski w wyrazie, rozpoczynamy od wyrazów kończących się samogłoską, np. kura, mama, tata;

·         wybieranie i grupowanie obrazków, przedmiotów, których nazwy kończą się taką samą głoską;

·         zabawa: łańcuszek – mak – kot – tornister – robot – traktor – rak...; Ostatnia głoska jest jednocześnie pierwszą głoską następnego wyrazu;

·         zabawy wyrazowe, np. jaka jest pierwsza głoska jaka jest druga głoska i trzecia... w wyrazie: kot, las, dom, lis, mata, wata, domek...

·         zabawa: co to jest? Podajemy dziecku dowolny wyraz, w postaci analitycznej (czyli głoskujemy, np. d-o-m, l-a-s, l-i-s, t-a-t-a, m-a-p-a... ), zadaniem dziecka jest wypowiedzenie wyrazu w całości (dom, las, lis, tata, mapa);

·         zabawa : co to jest? Podajemy dziecku wyrazy, dzieląc je na sylaby (ma-ma, ta-ta, do-mek, ry-ba...), dziecko odgaduje wyraz;

·         „zapamiętywanka – dokładanka” - dziecko podaje wyraz, dorosły powtarza ten wyraz i dodaje kolejny, dziecko powtarza swój pierwszy wyraz, wyraz dorosłego i swój kolejny wyraz..., np. mama

mama, dom

mama, dom, zegar

mama, dom, zegar, auto ......;

·         słuchanie opowiadań, przypominanie przedstawionych zdarzeń;