22.compressed.pdf

(288 KB) Pobierz
220
E
WA
N
OWAK
, I
ZABELA
K
ORAB
prof. UJK dr hab. Ewa Nowak
mgr Izabela Korab
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
Zakład Badań Regionalnych i Gospodarki Przestrzennej
Produkt turystyki wiejskiej i agroturystyki
w Górach
Świętokrzyskich
W
PROWADZENIE I UWAGI METODYCZNE
Gospodarstwo rolne stanowi mikrosystem społeczno-ekonomiczny, organi-
zuje i realizuje proces produkcji, konsumpcji i wymiany. Można je traktować
jako specyficzne mikro-przedsiębiorstwo. Wśród wiejskich gospodarstw domo-
wych szczególne miejsce zajmują gospodarstwa domowe rolników. Cechą od-
różniającą te gospodarstwa domowe od pozostałych jest ich
ścisły
związek z gospo-
darstwem rolnym. Gospodarstwa domowe rolników definiuje się jako te gospo-
darstwa, których wyłącznym lub głównym
źródłem
utrzymania jest dochód z użyt-
kowanego gospodarstwa indywidualnego w rolnictwie [Budżety
Gospodarstw
Domowych,
2001].
Świadczenie
usług turystycznych w czynnym gospodarstwie
rolnym
1
polega na wytwarzaniu produktów turystycznych, a działalność ta zwie
się agroturystyką. Według Wojciechowskiej [2009, s. 80] produkt agrotury-
styczny to produkt turystyczny oferowany przez czynne gospodarstwo rolne,
oparty na składnikach materialnych (infrastruktura i rodzaj usług) oraz niema-
terialnych (jakość usług, gościnność, całościowy wizerunek miejsca), odno-
szących się do możliwości spędzania czasu wolnego w tym gospodarstwie,
a także w jego bliższym i dalszym otoczeniu. Jest więc dobrem produkowanym,
organizowanym celowo w czynnym gospodarstwie rolnym. Daje wymierne oraz
niewymierne korzyści. Jest częścią oferty (agro)turystycznej. Wiejski produkt
turystyczny obejmuje udzielanie noclegu, wyżywienie, dostępność do przestrze-
ni rekreacyjnej, przyrodniczej, usługi przewodnickie, kontakt ze zwierzętami
gospodarskimi, naukę robienia przetworów domowych i rzemiosła ludowego,
zbieranie i przetwarzanie owoców runa leśnego i inne atrakcje. Jak wykazały
badania [Nowak, Lasek, Pęczkowski, 2003] rdzeniem produktu agroturystycz-
nego jest „udany szczęśliwy urlop”, który ma być zdeterminowany gościnnością
Ułatwieniem dla rolników prowadzących działalność agroturystyczną jest fakt,
że
nie płacą
oni podatku dochodowego od osób fizycznych. Wolne od podatku są dochody z tytułu wynajmu
pokoi gościnnych w budynkach mieszkalnych położonych na terenach wiejskich w gospodarstwie
rolnym, oraz dochody z tytułu wyżywienia tych osób, jeśli liczba pokoi nie przekracza pięciu.
1
Produkt turystyki wiejskiej i agroturystyki w Górach Świętokrzyskich
221
oraz atrakcyjnością
środowiska
przyrodniczego, kulturowego czy jego zagospo-
darowaniem. Konsumując produkt agroturystyczny turysta doświadcza przeżyć
odmiennych od codzienności, w której
żyje.
Artykuł zawiera wyniki badań dotyczące charakterystyki gospodarstw agro-
turystycznych Gór
Świętokrzyskich
i sposobu, w jaki przekształcają one poten-
cjał przyrodniczy w autentyczny produkt turystyczny, który znajduje nabywców,
dobrze się sprzedaje, obejmuje więc aspekt podażowy agroturystyki. Celem
badania było opisanie sylwetki kwaterodawcy, profilu gospodarstw agrotury-
stycznych pod kątem specjalizacji w obsłudze ruchu turystycznego i rozpozna-
nie obecnych i potencjalnych produktów agroturystycznych oferowanych przez
kwaterodawców w Górach
Świętokrzyskich.
Przedstawienie i ocena kluczowych problemów wiejskich usługodaw-
ców i twórców produktów agroturystycznych zostało oparte na sondażach kwe-
stionariuszowych i wywiadach prowadzonych w terenie Gór
Świętokrzyskich
w okresie od czerwca do października 2011 roku w 30 czynnych gospodar-
stwach rolnych. Zakres przestrzenny badań obejmuje siedem gmin wiejskich
i jedną miejsko-wiejską – Bodzentyn. Analizie ankietowej poddane zostały go-
spodarstwa znajdujące się w północnej części Gór
Świętokrzyskich.
Wybór
gmin zależał w dużej mierze od przynależności do działających w regionie sto-
warzyszeń. Badanie ankietowe objęło dwadzieścia jeden sołectw, w których
prowadzona jest działalność agroturystyczna.
M
IEJSCE AGROTURYSTYKI W
S
TRATEGII ROZWOJU TURYSTYKI
W WOJEWÓDZTWIE
ŚWIĘTOKRZYSKIM
Powstawanie gospodarstw agroturystycznych w Górach
Świętokrzyskich
wynika z uzupełniających się własności lokalizacyjnych. Są to głównie warunki
naturalne i czynniki lokalizacji instytucjonalne oraz behawioralne. Do czynni-
ków instytucjonalnych zaliczymy dokument
Strategię Rozwoju Turystyki w Woje-
wództwie
Świętokrzyskim
na lata 2006–2013
[Majewska i in., 2006], w której
opisano potencjalny produkt agroturystyczny, który określono hasłem „Swojskie
klimaty”. Program ten zakłada utworzenie „wiosek turystycznych”, ma powstać
sieciowy produkt, w ramach którego gospodarstwa agroturystyczne będą współ-
pracować w celu stworzenia wspólnych atrakcji dla turysty.
Baza danych dotycząca liczby gospodarstw agroturystycznych i ich oferty
agroturystycznej jest opracowywana przez Urząd Marszałkowski Województwa
Świętokrzyskiego
do wydawanego corocznie informatora. Natomiast
Święto-
krzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z Modliszewic publikuje dane na temat
prowadzonej działalności agroturystycznej na terenie województwa
święto-
krzyskiego. Z oficjalnych statystyk wynika,
że
w latach 2006–2011 liczba
222
E
WA
N
OWAK
, I
ZABELA
K
ORAB
gospodarstw agroturystycznych wahała się od 340 do ponad 400 z ofertą
noclegową od 2700 do 2900 miejsc. Największa ich liczba jest zlokalizowana na
terenie Gór
Świętokrzyskich.
Oferta gospodarstw agroturystycznych jest jednym
z elementów szeroko rozumianej atrakcyjności turystycznej regionu. Realizacja
zadań zapisanych w strategii rozwoju turystyki w aspekcie zarządczym reali-
zowana jest przez Regionalną Organizację Turystyczną (ROT) oraz Lokalne
Grupy Działania. Pierwszym stowarzyszeniem, które w swoich zadaniach
statutowych postanowiło wspierać rozwój agroturystyki był Związek Gmin Gór
Świętokrzyskich,
który powstał w 1996 roku. Obecnie w skład związku wchodzi
10 gmin, o trzy więcej niż w chwili jego założenia. Cechą wspólną tych gmin jest
lokalizacja w otulinie
Świętokrzyskiego
Parku Narodowego. Stowarzyszenie
„Lokalna Grupa Działania – Wokół Łysej Góry” skupia około 130 osób fizycznych i
20 osób prawnych, w tym 7 gmin członkowskich. W województwie
święto-
krzyskim zarejestrowanych jest 17 Stowarzyszeń Turystyczno-Agroturystycznych.
Na terenie Gór
Świętokrzyskich
są to:
Świętokrzyskie
Stowarzyszenie Agro-
turystyczne „Łysogóry” (gminy Trzcianka, Nowa Słupia),
Świętokrzyskie
Stowa-
rzyszenie Agroturystyczne „W Krainie Latających Czarownic” (Ciekoty, gm.
Masłów), Stowarzyszenie Agroturystyczne „Żeremie” (Podmarzysz, gm. Dale-
szyce), Agroturystyczne Stowarzyszenie Gospodarstw Gościnnych i Ekolo-
gicznych „Cis” (Brudzów–Lipie, gm. Morawica), Stowarzyszenie Gospodarstw
Gościnnych i Ekologicznych „Wierzbia Drugnia” (siedziba w Urzędzie Gminy
Pierzchnicy), Stowarzyszenie Agroturystyczne „Wierna Rzeka” (siedziba w Gmin-
nym Ośrodku Kultury Piekoszów).
P
OŁOŻENIE I CECHY CHARAKTERYSTYCZNE OBSZARU BADAŃ
Badania ankietowe objęły gospodarstwa agroturystyczne gmin położonych
w granicach pasm Gór
Świętokrzyskich.
Kilku autorów podejmowało się okre-
ślenia
granic Gór
Świętokrzyskich.
Autorem podziału regionalnego Polski jest
profesor Jerzy Kondracki [2011]. Góry
Świętokrzyskie
są jednostką rangi mezo-
region i obejmują powierzchnię 1680 km
2
. Góry
Świętokrzyskie
mają swoisty
krajobraz niskich gór. W klasyfikacji typologicznej zaliczane są do klas wyżyn,
w których wyraźnie wyróżniają się dwa typy krajobrazów na podłożu krzemion-
kowym i węglanowym. Ponadto występują krajobrazy równin lessowych, rów-
nin gliniastych i piaszczystych oraz krajobrazy wilgotnych zagłębień i dolin
rzecznych [Nowak, 2006].
W epoce
żelaza
w Górach
Świętokrzyskich
w piecach dymarkach wyta-
piano łupki
żelaza.
W czasie corocznej imprezy plenerowej Dymarki
Święto-
krzyskie, opartej na tradycjach i przekazach historycznych, turyści poznają
Produkt turystyki wiejskiej i agroturystyki w Górach Świętokrzyskich
223
zasady pracy pieca dymarskiego. Jest to już markowy produkt turystyczny, który
przyciąga w Góry
Świętokrzyskie
do Nowej Słupi turystów z całej Polski.
Współczesny krajobraz
świętokrzyski
podlega rygorom ochrony, co ma
znaczenie w zagospodarowaniu i intensywności prowadzenia gospodarki rolnej oraz
przyjętej strategii wielofunkcyjnego rozwoju. W granicach mezoregionu Góry
Świętokrzyskie
wydzielono cztery obszary funkcjonalne. Są to parki krajobrazowe:
Suchedniowsko-Oblęgorski, Sieradowicki, Jeleniowski i Cisowako-Orłowiński.
Rysunek 1. Lokalizacja badanych gospodarstw w mezoregionie
Góry
Świętokrzyskie
Źródło:
opracowanie własne.
Warunki przyrodnicze panujące w Górach
Świętokrzyskich
i postępujący
rozwój gospodarki wielofunkcyjnej powodują powstawanie nowych kierunków
przedsiębiorczości na tych obszarach, także turystyki wiejskiej i agroturystyki.
W
YNIKI BADAŃ
Czynnik ludzki pełni bardzo ważną rolę w prowadzeniu działalności turys-
tycznej. Ludzie, ich kompetencje i gościnność, to jeden z ważnych elementów
oferty turystycznej. Bardzo ważna jest akceptacja turystów przez wszystkich
członków rodziny właściciela gospodarstwa agroturystycznego, ponieważ
trudno byłoby rozpocząć biznes turystyczny, podczas gdy ktoś z rodziny
przybiera niechętną postawę wobec przybywających gości.
224
21–30 lat
31–40 lat
41–50 lat
51–60 lat
powyżej 60 lat
0%
E
WA
N
OWAK
, I
ZABELA
K
ORAB
3%
3%
40%
20%
7%
10%
20%
30%
40%
50%
mężczyzna
kobieta
Rysunek 2. Respondenci według wieku i płci w (%)
Źródło:
opracowanie własne.
Wśród ankietowanych respondentów przeważały zdecydowanie kobiety
73%. Najwięcej ankietowanych było w wieku 41–50 lat – 57% (40% kobiet
i 17% mężczyzn). Osoby, które ukończyły 50 lat stanowiły 37% ankietowanych.
W zdecydowanej większości właściciele gospodarstw agroturystycznych są
w związkach małżeńskich, aż 97%), pozostałe 3% respondentów to osoby sa-
motne, owdowiałe. Z badań wynika,
że
80% kwaterodawców zamieszkuje ob-
szary wiejskie, natomiast 20% ankietowanych wskazało miasto Bodzentyn, jako
miejsce swojego zamieszkania. Powierzchnia badanych gospodarstw rolnych
nie przekraczała 5 ha.
Większość ankietowanych miała wykształcenie
średnie
– 70%. Kobiety
miały zdecydowanie wyższe wykształcenie od mężczyzn, 10% miało wyższe,
w tym 3% tytuł magistra.
ponad 20 lat
11–19 lat
6–10 lat
2–5 lat
rok
0%
3%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
17%
3%
24%
53%
Rysunek 3. Deklarowany czas prowadzenia działalności agroturystycznej w (%)
Źródło:
opracowanie własne.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin