CZYNNIK ROSYJSKI.pdf

(169 KB) Pobierz
STUDIA EUROPAEA GNESNENSIA 11/2015
ISSN 2082-5951
DOI 10.14746/SEG.2015.11.16
Orest Krasiwski
(Gniezno)
CZYNNIK ROSYJSKI JAKO ZAGROŻENIE
DLA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO
UKRAINY I POLSKI
Abstract
The article seeks to determine the content of the Russian threat to the national
security of Ukraine and Poland. The author analyses the causes, the pattern and the
effects of Russian aggression against Ukraine. Also, a forecast of the possible future
developments in Ukrainian-Russian and Polish-Russian relations is attempted.
Key words
national security, national interests, threats to national security, Russian aggres-
sion
323
STUDIA EUROPAEA GNESNENSIA 11/2015 · LUDZIE I MIEJSCA
W dzisiejszych czasach czynnik rosyjski stanowi realne zagrożenie dla
bezpieczeństwa narodowego Ukrainy i Polski. W roku 2014 Rosja zajęła
ukraiński Krym, zastosowała wojnę hybrydową, a kiedy wojsko ukraińskie
zaczęło zwalczać donieckich separatystów i rosyjskich bojowników, Moskwa
przeszła do otwartej agresji, wprowadzając na tereny Ukrainy regularne ro-
syjskie wojsko.
Zarówno Polska, jak i kraje bałtyckie w pełni uświadamiają sobie zagroże-
nia i niebezpieczeństwo, które stanowi dla nich Rosja, mimo ich członkostwa
w NATO. Swego czasu (styczeń 1994 r,) wiodące kraje świata – USA, Wielka
Brytania i Francja – w Memorandum Budapesztańskim też gwarantowały
Ukrainie bezpieczeństwo i integralność terytorialną w zamian za rezygnację
Kijowa z broni atomowej. Nie mniej jednak 20 lat później nie uratowało to
Ukrainy od rosyjskiej agresji. Polska może więc znaleźć się w podobnej sytua-
cji. Przy pewnym zbiegu okoliczności na arenie międzynarodowej (na przy-
kład
default
Stanów Zjednoczonych) gwarancje NATO wobec Polski i krajów
bałtyckich mogą stać się równie niewiarygodne, jak gwarancje Stanów Zjed-
noczonych, Wielkiej Brytanii i Francji dla Ukrainy.
W okresie międzywojennym Polska już powoływała się na traktaty mię-
dzynarodowe, na mocy których Wielka Brytania i Francja zobowiązały się
udzielić jej pomocy wojskowej w wypadku agresji sowieckiej Rosji i nazistow-
skich Niemiec. Jednak kraje te nie wykonały swoich zobowiązań, w rezultacie
Związek Radziecki i Niemcy podzieliły Polskę, niszcząc jej państwowość
w 1939 r. Chociaż obecnie zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Polski
nie jest tak oczywiste, brutalnym aktem agresji wobec Ukrainy Rosja prze-
kroczyła „czerwoną linię” w pozimnowojennych stosunkach międzynarodo-
wych. W związku z powyższym, prawdopodobieństwo tego, że kolejnymi
ofiarami agresji padną Polska i kraje bałtyckie, jest bardzo wysokie. Ważne
w tej sytuacji jest także to, aby Polska potrafiła wyciągnąć dla siebie właściwe
wnioski z tragicznych wydarzeń na Ukrainie i nie powtórzyła błędów ukraiń-
skich elit politycznych, które zlekceważyły zagrożenia ze strony Rosji dla wła-
snego bezpieczeństwa narodowego.
Niniejszy artykuł ma na celu wyjaśnienie charakteru rosyjskiego zagroże-
nia dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy i Polski. Chodzi zwłaszcza
o uświadomienie prawdziwych przyczyn agresji Rosji wobec Ukrainy w 2014 r.
oraz jej konsekwencji dla bezpieczeństwa Europy i całego świata.
Po upadku ZSRR Rosja formalnie uznała niepodległość Ukrainy i nawią-
zała z nią stosunki dyplomatyczne. Podpisała również traktat o przyjaźni
i współpracy ze stroną ukraińską. Zgodnie z Memorandum Budapesztańskim
324
OREST KRASIWSKI, CZYNNIK ROSYJSKI JAKO ZAGROŻENIE DLA BEZPIECZEŃSTWA
1994 r., Rosja stała się jednym z gwarantów niepodległości i integralności
terytorialnej państwa ukraińskiego. Niemniej jednak wszystkie te umowy
i porozumienia okazały się fatamorganą, gdyż w Rosji powstał konsensus elit
politycznych i ludności, dla których priorytetem jest przywrócenie ich krajo-
wi statusu państwa imperialnego i ustanowienie jego dominacji w Europie
Środkowo-Wschodniej. Dążenie do rewanżu, odzyskania statusu supermo-
carstwa i odbudowy imperium rosyjskiego na nowych zasadach stały się
główną motywacją rosyjskiej elity politycznej, której nie jest w stanie po-
wstrzymać ani prawo międzynarodowe, ani przyjęte wcześniej zobowiązania
umowne. Każdy, kto dziś lekceważy te motywacje Federacji Rosyjskiej, póź-
niej może zapłacić za to bardzo wysoką cenę.
W przeciwieństwie do nazistowskich Niemiec, które próbowały za pomo-
cą
blitzkriegu
(wojny błyskawicznej) zdobyć dominację nad Eurazją, Rosja
odnawia i poszerza swoje wpływy stopniowo, krok po kroku. Dlatego zagro-
żenie rosyjskie jest bardziej niebezpieczne dla ludzi mieszkających w tej części
Europy. Przypomnę, że pierwszym krokiem do odzyskania dominacji w Eu-
razji była idea Władimira Putina reintegracji terenów byłego Związku Ra-
dzieckiego pod rosyjskim panowaniem. Idea konieczności integracji krajów
postsowieckich w jedną przestrzeń euroazjatycką pod rządami rosyjskimi
zdominowała główne rosyjskie nurty ideologiczne i polityczne – przede
wszystkim narodowy bolszewizm i neoeuroazjatyzm, które m.in. traktują
Ukrainę jako strefę w obszarze wpływów Rosji, w konfrontacji z atlantyzmem
(kapitalizmem). Podobne poglądy wyrażają rosyjscy nacjonaliści, którzy
z pozycji pan-prawosławnego i pan-słowiańskiego mesjanizmu traktują narody
ukraiński i rosyjski jako jeden. Koncepcja neo-westernizacji mówi natomiast
o nieuchronnej integracji Ukrainy i Rosji we Wspólnocie Niepodległych
Państw (WNP) i unii celnej ze względu na konieczność ekonomiczną
1
.
Różnice zaznaczają się raczej w kwestiach taktycznych. Prawica nawołuje
do aktywnej ekspansji wobec Ukrainy i przekształcenia jej w prowincję odro-
dzonego Imperium Rosyjskiego. Lewica natomiast proponuje przyłączyć
Ukrainę, przywracając ZSRR. Analiza rosyjskiej polityki zagranicznej świad-
czy o tym, że zwyciężyła raczej koncepcja wciągnięcia Ukrainy w przestrzeń
euroazjatycką poprzez politykę rozwoju gospodarczego, gdzie szczególną rolę
odgrywa WNP (także Unia Celna, Wspólna Przestrzeń Gospodarcza, w przy-
szłości ewentualnie Euroazjatycka Wspólnota Gospodarcza), która jest swego
rodzaju etapem przejściowym na drodze ku utworzeniu jednego państwa.
1
W.A. Kołosow, Gieopoliticzeskaja i politiczeskaja gieografija, Moskwa 2002, s. 162-170.
325
STUDIA EUROPAEA GNESNENSIA 11/2015 · LUDZIE I MIEJSCA
Podobna opinia dominuje w rosyjskim społeczeństwie. Według sondaży
opinii publicznej ludność rosyjska opowiada się za utworzeniem jednego
państwa z udziałem Rosji i Ukrainy przy pomocy środków niemilitarnych
i pod warunkiem, że nie doprowadzi to do obniżenia poziomu życia Rosjan
2
.
Tylko 5,5% ogółu badanych zgodziłoby się bezwarunkowo przyznać niepod-
ległość państwa ukraińskiego i zrezygnować z roszczeń wobec Krymu i Sewa-
stopola
3
. Nic więc dziwnego, że po aneksji Krymu poparcie prezydenta Wła-
dimira Putina według badań organizacji pozarządowej (Ogólnorosyjskiego
Centrum Badania Myśli Społecznej) wzrosło do 67,8%. Okupację Krymu
i południowo-wschodniej części Ukrainy przez wojska rosyjskie poparło 58%
badanych, a 79% Rosjan uważa, że po przeprowadzeniu referendum Krym
należy przyłączyć do Rosji
4
.
Dla społeczeństwa ukraińskiego agresywna polityka Kremla i jej szerokie
poparcie przez „braterski” naród rosyjski okazała się szokiem, do którego nie
było przygotowane mimo tego, że Moskwa od dawna wysyłała pewne sygna-
ły. Jednak Ukraina bagatelizowała je. Tu należy przypomnieć, iż Rosja dość
dawno temu oświadczyła, że jest prawnym spadkobiercą Związku Radziec-
kiego. Prezydent W. Putin uznał natomiast upadek tego państwa za najwięk-
szą katastrofą polityczną XX w. Dlatego więc cała polityka rosyjska skierowa-
na jest dziś na to, by odrodzić Związek Radziecki na nowych zasadach,
w formie np. Unii Celnej, jako podstawy przyszłej Unii Euroazjatyckiej,
używając metod integracji gospodarczej i politycznej, które zostały zadekla-
rowane w programie Władimira Putina w czasie jego kampanii wyborczej
w 2012 r.
5
Program ten został całkowicie poparty przez ludność rosyjską,
która wybrała Putina na stanowisko prezydenta Federacji Rosyjskiej. W ten
sposób wspomniany program będzie wdrażany w życie w ciągu następnych 6,
a być może nawet 12 lat. Niestety, ukraińskie kręgi rządzące nie wyciągnęły
z tego faktu właściwych wniosków i nie podjęły odpowiednich działań na
rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy.
Je. Baszkirowa, Łabirinty posttotalitarnogo soznanija, Pro et Contra. Prieobrazowanija
w Rossii: itogi diesiatiletija 1999, s. 136.
3
Ibidem, s. 135.
4
Reyting Putina zris pislya okupatsiji rosiyskimi viyskami Krimu [online]. Unian [dostęp:
2015-03-30]. Dostępny w Internecie: <http://www.unian.ua/politics/895677-reyting-putina-zris-
pislya-okupatsiji-rosiyskimi-viyskami-krimu.html>.
5
W. Putin, Nowyj integracionnyj projekt dla Jewrazii – buduszczeje, kotoroje rożdajetsia sie-
hodnia [online]. Izvestia [dostęp: 2011-10-11]. Dostępny w Internecie: <http://www.izvestia.ru/
news/502761>; W. Putin, Rossija: nacionalnyj wopros, Niezawisimaja gazieta, 21 stycznia 2012 r.
2
326
OREST KRASIWSKI, CZYNNIK ROSYJSKI JAKO ZAGROŻENIE DLA BEZPIECZEŃSTWA
Tak więc, pomimo faktów potwierdzających istnienie realnego zagrożenia
dla bezpieczeństwa narodowego, ani ukraińskie elity polityczne i naukowe,
ani społeczeństwo ukraińskie nie doceniły niebezpieczeństwa, które stwarza
dla Ukrainy współczesna Rosja. Zignorowano niebezpieczne tendencje roz-
woju społecznego i politycznego, które stopniowo wciągają Ukrainę w proce-
sy reintegracyjne na terenie państw postradzieckich, co może doprowadzić
do likwidacji samej Ukrainy jako państwa niepodległego. O tym świadczą też
typowe dla ukraińskich uczonych opinie (W. Bogdanowicza, M. Jeżejewa
oraz I. Swydy), którzy, uzasadniając teoretyczne i metodologiczne zasady
administrowania publicznego potencjałem obronnym Ukrainy, twierdzili że
oddaleniu się od Rosji sprzyja też trwałość mitu o jej wciąż aktualnych
ambicjach imperialnych, które w razie zbliżenia dwóch państw rzekomo
wiążą się z utratą niepodległości i suwerenności Ukrainy
6
.
Zatem
elity ukraińskie powinny przestać szukać ukrytych antyukraińskich treści
w polityce rosyjskiej, odrzucić podejrzenia i przestać rozpatrywać Rosję
jako źródło stałego zagrożenia jej suwerenności
7
.
Niemniej jednak, takie stanowisko podważają dane empiryczne dotyczące
stosunków ukraińsko-rosyjskich, a także analiza wiodących rosyjskich dok-
tryn geopolitycznych. Dla elity i narodu polskiego ważne jest, by nie powtó-
rzyć błędów ukraińskich. Ukraina wykazała się naiwną krótkowzrocznością.
Płaci za to teraz utratą części terytorium i życiem własnych obywateli, co
w ostateczności może doprowadzić do upadku jej państwowości. Zapoznanie
się z rosyjskimi doktrynami geopolitycznymi pozwala wyzbyć się wszelkich
złudzeń i daje odpowiedź na pytania o faktyczne przyczyny, charakter, strate-
giczne cele i kierunki ekspansywnej polityki Rosji.
Według wiodącej dziś rosyjskiej doktryny geopolitycznej – koncepcji eu-
roazyjskiej, opracowanej przez Aleksandra Dugina – neutralizacja Ukrainy
jako niepodległego państwa jest priorytetem rosyjskiej polityki zagranicznej:
pojawienie się w tym regionie [Ukrainy – dop. O. K.] nowego podmiotu
geopolitycznego (...) jest absolutną anomalią, do której doprowadzić mogły
jedynie całkowicie nieodpowiedzialne z geopolitycznego punktu widzenia
działania. Ukraina, jako niepodległe państwo z pewnymi ambicjami teryto-
rialnymi, stanowi wielkie zagrożenie dla całej Eurazji, zatem bez rozwiąza-
W.Ju. Bohdanowycz, Osnowy derżawnoho uprawlinnia zabezpeczennia oboronozdatnosti
Ukrajiny: teorija i praktyka, Lwiw 2008, s. 39.
7
Ibidem, s. 40.
6
327

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin