KATOLICKI UNIWERSYTET LUBELSKI
PISMO ŚWIĘTE
STAREGO TESTAMENTU
REDAKCJA NAUKOWA KS. PROF. DR HAB. RYSZARD RUBINKIEWICZ SDB
Profesor zwyczajny KUL Członek Papieskiej Komisji Biblijnej
TOM XI, część 2
PALLOTTINUM - POZNAŃ 2008
KSIĘGA DANIELA
WSTĘP - PRZEKŁAD Z ORYGINAŁU KOMENTARZ - EKSKURSY
OPRACOWAŁ
KS. JÓZEF HOMERSKI (f)
PROFESOR
KATOLICKIEGO UNIWERSYTETU LUBELSKIEGO
Redaktor książki Maria Przybył
Projekt okładki
Zbigniew Łoskot
© by Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2008
ISBN 978-83-7014-596-5
Nihil obstat Poznań, 22 czerwca 2006 r.
Ks. prof. dr. hab. Bogdan Poniży, Cenzor
Imprimatur Poznań, 23 czerwca 2006 r. N. 2584/2006 Bp Marek Jędraszewski, Wikariusz Generalny Ks. Ireneusz Dosz, Kanclerz Kurii
Wydawnictwo Pallottinum, 60-959 Poznań, ul. Przybyszewskiego 30 skr. poczt. 23, tel. (0-61) 867-52-33, 862-07-20; faks (0-61) 867 52 38 http://www.pallottinum.pl e-mail: pallottinum@pallottinum.pl Zam. 9/2008
PRZEDMOWA
Niniejsza publikacja ukazuje się w serii komentarzy do Ksiąg Starego Testamentu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jako pierwszy w biblijnej literaturze polskiej naukowy komentarz do Księgi Daniela. Komentarz ten zawiera pełną, wyczerpującą bibliografię obcojęzyczną w zasadzie z ostatnich trzydziestu lat, uwzględniającą kilka starszych pozycji klasycznych oraz prawie wszystkie, niestety nieliczne, polskie publikacje dotyczące Księgi Daniela.
Komentarz ten w pewnym stopniu odbiega od schematu, jaki zazwyczaj stosuje się przy prezentacji tej Księgi. Nie omawia bowiem bezpośrednio i szeroko takich zagadnień, jak apokaliptyka i jej geneza (nurt mądrościowy czy prorocki), problem ewentualnej zależności Księgi Daniela od pozabiblijnej literatury Bliskiego Wschodu oraz apokryficznej literatury judaistycznej o charakterze apokaliptycznym, nie polemizuje też z przelicznymi hipotezami w tej materii. Podane najnowsze pozycje bibliograficzne z tych dziedzin mogą wszakże dać pełną orientację komuś, kto chciałby się z tymi zagadnieniami bliżej zapoznać. Jest to bowiem problematyka, która mimo wszystko nie dotyczy bezpośrednio egzegezy natchnionego tekstu omawianej Księgi, a uwzględnienie jej w komentarzu z konieczności prowadzi do konkluzji hipotetycznych.
Autor komentuje tekst przekazany przez tradycję jako tekst natchniony i nie zmienia jego brzmienia w zależności od przyjętej hipotetycznie rzekomo umotywowanej pierwotnej wersji. Nie uważa też za słuszne, by w odniesieniu do tekstów trudniejszych, w imię tzw. poziomu naukowego, tworzyć nowe mniej lub bardziej prawdopodobne próby ich rozumienia, skoro dotychczasowa ich interpretacja, choć tradycyjna, jest zadowalająca i do przyjęcia.
Autor wyraża serdeczną wdzięczność zasłużonemu Wydawnictwu Pallottinum oraz jego Dyrektorowi za przyjęcie i wydanie tego komentarza, a przez jego ukazanie się pragnie uczcić pamięć inicjatora tej serii i pierwszego jej naukowego redaktora śp. ks. prof. Stanisława Łacha (f 8 czerwca 1983 r.), długoletniego kierownika Katedry Egzegezy Starego Testamentu w Instytucie Nauk Biblijnych przy Wydziale Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
ks. Józef Homerski
BIBLIOGRAFIA
Asurmendi G.. El libro de Daniel en la investigación reciente. EsB 55 (1997) 509-540.
Baumgartner W., Ein Vierteljahrhundert Danielforschung. ThR 11 (1939) 59-83, 125-144, 201-228.
Lebram J. C., Perspektiven der gegenwärtigen Danielforschung, JSJ 5 (1974) 1-33.
Thompson H. O., The Book of Daniel An Annotated Bibliography (Books of the Bible I), London 1993.
0 TEKST I STAROŻYTNE PRZEKŁADY
Biblia Hebraica, ed. R. Kittel, P. Kahle, Stuttgart 1961l2.
Biblia Hebraica Stuttgartensia, ed. K. Eiliger, W. Rudolph, Daniel, praep. W. Baumgartner, Stuttgart 1976.
Biblia Sacra iuxta versionem simplicem, quae dicitur Peschitta, Beryti 1951.
Biblia Sacra iuxta Vulgatam versionem, ad codicum fidem iussu Joannis Pauli II edita..., Liber Danielis ex interpretations Sancti Hieronymi, Romae 1981.
Bibliorum Sacrorum iuxta Vulgatam Clementinam nova editio, curavit A. Gramatica, Typis Polyglotis Vaticanis 1951.
Ceriani A. M., Codex syro-hexaplaris Ambriosianus photolithographice editus (Monumenta sacra et profana 7), Mediolani 1874.
-, Translutio Syra Pescitto Veteris Testamenti ex códice Ambrosiano sec. fere VI photolithographice edita, Mediolani 1876.
Nova Vulgata Bibliorum Sacrorum editio Sacros. Oecum, Concilii Vaticani II ratione habita iussu Pauli VI recognita auctoritate Joannis Pauli II promulgata, Librería Editrice Vaticana 1979.
Septuaginta id est Vetus Testamentum graece iuxta LXX interpretes, ed. A. Rahlfs, vol. II. Libri poetici et prophetici, Stuttgart 1935fi.
Septuaginta Vetus Testamentum Graecum auctoritate Societatis Litterarum Gottingensis editum, vol. XVI. 2. Susanna -Daniel-Bel et Draco, ed. J. Ziegler. O. Munmch. Gottingen 1999".
Taylor R. A., The Peshitta of Danie! (Monographs of the Peshitta Institute 7), Leiden 1994.
1 KOMENTARZE
Anderson R. A.. Signs and Wonders. A Commentary on the Book of Daniel, Grand Rapids 1984.
Baldwin J. G.. Daniel. Introduction and Commentary, Madison 1978.
Bauer D., Das Buch Daniel (Neuer Stuttgarter Kommentar, Altes Testament 22), Stuttgart 1996.
Bernini G., Daniele, Roma 19772.
Buchanan G. W., The Book of Daniel (Mellen Biblical Commentary. Old Testament 25), Lewiston 1999.
Charles R. H., A Critical and Exegetical Commentary on the Book of Daniel, Oxford 1929.
Collins J. J., Daniel, Minneapolis 1993 (bogata bibliografia).
Davies P. R., Daniel (Old Testament Guides 24), Sheffield 1985.
D el cor M., Le li vre de Daniel. Sources bibliques, Paris 1971.
Di Leila A. A., II libro di Daniele (1-6). Guide spirituali allAntico Testamento, Roma 1995.
II libro di Daniele (7-14). Guide spirituali all’Antico Testamento, Roma 1996.
Engel H.. Die Susanna-Erzählung. Einleitung, Übersetzung und Kommentar zum Septuaginta-Text und zur Theodotion Bearbeitung (OBO 61), Göttingen 1985.
Ferguson S. B., Daniel (Communicator’s Commentary 19), Waco 1988.
BIBLIOGRAFIA #
Goldingay J. E., Daniel (Word Biblical Commentary 30). Dallas 1989.
Gowan D. E., Daniel (Abingdon Old Testament Commentaries), Nashville 2001.
Grelot P., Le Livre de Daniel (Cahiers Évangile 79), Paris 1992.
Haag E., Daniel. Die Neue Echter Bibel. Kommentar zum Alten Testament mit Einheitsübersetzung, Würzburg 1993.
H ammer R., The Book of Daniel (Cambridge Bible Commentary), Cambridge 1976.
Hartman L. F., Di Leila A. A., The Book of Daniel. A New Translation with Introduction and Commentary (AB 23), Garden City I9802.
Hieronymus, Commentarii in Danielem prophetam, PL 25, 491-584.
Homer ski J., Księga Daniela (Biblia Lubelska), Lublin 1995.
-, Księga Daniela, w: Pismo Święte Starego Testamentu, red. M. Peter, M. Wolniewicz (Biblia Poznańska), Poznań 1992\ 484-531.
Knabenbauer J., Commentarius in Danielem prophetam (CSS), Parisiis 1891.
Koch K., Darnel (BKAT 22) Neukirchen 1999; wyszły dopiero 3 zeszyty, Dn 1-2.
Lacocque A., Le livre de Daniel. Commentaire de l’Ancien Testament XVb, Neuchâtel 1976. Lebram J. C., Das Buch Daniel (Zürcher Bibelkommentare AT 23), Zürich 1984.
Linder J., Commentarius in librum Danielem (CSS). Parisiis 1939.
Lucas E. C., Daniel (Apollos Old Testament Commentary ...
Kopciuszki